top of page
Szukaj

PORTRET z HISTORIĄ Janusz Szpyt

Zdjęcie autora: Czesław Czapliński
Czesław Czapliński
17 godzin temu
7 minut(y) czytania

„…Pierwsze moje prace były czymś w rodzaju publicystyki malarskiej. Wynikało to z mojego zaangażowania się w to, co działo się dookoła mnie, a działo się wiele. Dzisiaj moje malarstwo nakierowane jest bardziej na człowieka w wymiarze jednostkowym, który sam musi rozwiązywać swoje problemy, walczyć o byt. Uważam, że stajemy się społeczeństwem coraz bardziej zatomizowanym, dlatego postacie w moich obrazach są zamknięte w kręgu ich własnych problemów, a nagość, która często pojawia się w mojej twórczości, to nic innego, jak odrzucenie tego, w czym się ukrywamy. To jakby powrót do Adama i Ewy…” – Janusz Szpyt.

Janusz Szpyt urodził się w 1960 r. w Lubaczowie. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie na Wydziale Grafiki w Katowicach w pracowni prof. Jerzego Dudy-Gracza (1979–1981), a następnie na Wydziale Malarstwa w pracowni prof. Włodzimierza Buczka (1981–1984). W 1983 r. wraz z Piotrem Naliwajko i Leszkiem Żegalskim powołał „Grupę Trzech”, zwaną „Tercetem Nadętym”. Na łamach przygotowanego przez siebie pisma „Bengal” artyści wydali manifest, w którym nawoływali do prawdy w sztuce związanej z jakością formy, kolorem i warsztatem, przeciwstawiając się szeroko panującej „tandecie malarskiej i medialnej”. Licznym wystawom organizowanym w kraju i za granicą przez Grupę towarzyszyła niekiedy aura skandalu lub prowokacji. Po kilku latach grupa zakończyła działalność, a artyści poświęcili się karierze indywidualnej.

Janusz Szpyt jest autorem kilkuset wystaw indywidualnych oraz prezentacji sztuki polskiej w kraju i za granicą. Twórczość artysty była też tematem wielu publikacji i eseistyki artystycznej w prasie polskiej i zagranicznej. Janusz Szpyt jest wyjątkową osobowością w polskim malarstwie współczesnym. Jego twórczość, mieszczącą się w konwencji malarstwa realistycznego, można podzielić na kilka wątków tematycznych. Na pierwszym miejscu zawsze jednak jest człowiek.   


"... Sztuka Janusz Szpyta jest ważna obecnie i będzie trwała w przyszłości, ponieważ stanowi ogniwo łańcucha, który tworzy światowe dziedzictwo malarstwa od pradziejów do naszych czasów i nie jest sztuczką na zaistnienie, ale jest trwaniem Sztuki w czasie i w wyobraźni tych dla których od wieków tworzyli wszyscy wielcy, a wśród nich i Zurbaran, i Goya, i La Tour, i Stanley Spencer, a więc wszyscy ci, dla których istotę twórczości stanowiły uniwersalne i nie podlegające weryfikacji czasu kanony sztuki, a które odnajdujemy także w malarstwie Janusza Szpyta. Przyjrzyjmy się tej sztuce uważnie, także dlatego, że stanowi ona rzadki przykład hołdu złożonego przez Artystę powszechnie i bez uprzedzeń rozumianemu Człowieczeństwo." – Wiesław Ochman - https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-wiesław-ochman .

Twórczość Janusza Szpyta mieszcząca się w konwencji malarstwa realistycznego można podzielić na kilka wątków tematycznych. Jego wstrząsająca relacja malarska z domów obłąkanych, szpitali psychiatrycznych ukazuje ludzi zmęczonych do ostateczności dźwiganiem życia. Artysta broni dramatycznie tego, co stanowi istotę ludzkości godności osobistej człowieka "Boże Narodzenie w Zakładzie Psychiatrycznym" (plandeka, 290 x 340 cm, 1988 r.). Wątek sakralny aktualizuje prawdy wiary ukazując to, co ponad czasowe i uniwersale w rzeczywistości człowieka - cykl współczesnych ukrzyżowań "Ukrzyżowanie" (plandeka, 210 x 260cm, 1989 r.), "Ofiara Izaaka" (olej na płótnie, 110 x 90cm, 1989 r.). W Jego surrealistycznych obrazach człowiek w dalszym ciągu stanowi główny motyw. Orwellowski klimat tych prac ukazuje ucisk i zniewolenie indywidualności przez totalitarny system, są emanacją rzeczywistości stanu wojennego - cykl latających pieców "Szwagier" (olej na desce, 120 x 100cm, 1988 r.). Konsekwencją tych doświadczeń malarskich i życiowych była próba ironicznego spojrzenia na tragikomiczną egzystencję człowieka i jego problemy. Ten rodzaj publicystyki malarskiej jest pełen dystansu i samokrytycyzmu do tego, co wydaje się nam ważne "Syzyf" (olej na płótnie, 120 x 100cm, 1996 r.), "Droga do Unii" (olej na płótnie, 120 x 100cm, 2004 r.). Jakby z potrzeby równowagi artysta równolegle poszukuje klasycznie pojmowanego piękna w portretach rodzinnych - "Dzieciństwo" (olej na desce, 55 x 46cm, 2008 r.), pejzażach - "Roztocze" (olej na płótnie, 30 x 40cm, 2009 r.), aktach - "Czytająca" (olej na płótnie, 69 x 86cm, 2011 r.) i kwiatach - "Bzy" (olej na płótnie, 70 x 50cm, 2010 r.). Istotną częścią Jego twórczości stanowi monumentalne malarstwo sakralne - polichromia w Kościele Św. Stanisława w Lubaczowie.

„…Dla mnie malarstwo musi być sztuką pełną – uwzględniając oczywiście walory kolorystyczne, treść, przestrzeń […]. Idea, zamysł, który powstaje w głowie, jest niedościgniony, z tym się chodzi, z targającymi emocjami zawsze i wszędzie. Mnie interesują tematy uniwersalne, takie jak dobro i zło, i jeżeli w sposób umiejętny dotyka się tych tematów, to graniczy to z magią. Sztafaż jest modą, ale nie może być ważniejszy niż to, co dotyczy natury ludzkiej. Ludzka natura jest ponadczasowa, moda przemija, gust się zmienia…” – Janusz Szpyt.


„…Janusza Szpyta i jego córkę Małgorzatę Szpyta-Kucharską spotkałem i fotografowałem 29 października 2026 r. w Galerii Szuki Katarzyny Napiórkowskiej w Warszawie…” – Czesław Czapliński.

Janusz Szpyt doskonale odzwierciedla rzeczywistość za pomocą sztuki. tworzy doskonałą dokumentację losu ludzkiego. Artysta ma gruntownie opanowany warsztat, ze swobodą posługuje się formą i kolorem, po mistrzowsku operuje światłem, pędzel prowadzi z wirtuozerią. Artysta wystawia swe prace na zbiorowych i indywidualnych prezentacjach sztuki w kraju i za granicą.


"…Dzisiaj moje malarstwo nakierowane jest bardziej na człowieka w wymiarze jednostkowym, który sam musi rozwiązywać swoje problemy, walczyć o byt. Uważam, że stajemy się społeczeństwem coraz bardziej zatomizowanym, dlatego postacie w moich obrazach są zamknięte w kręgu ich własnych problemów, a nagość, która często pojawia się obrazach są zamknięte w kręgu ich własnych problemów, a nagość, która często pojawia się w mojej twórczości, to nic innego, jak odrzucenie tego, w czym się ukrywamy…" – Janusz Szpyt.


PORTRAIT with HISTORY Janusz Szpyt

“…My earliest works were a kind of pictorial commentary on current affairs. This stemmed from my involvement in what was happening around me, and a great deal was happening. Today, my painting is more focused on the individual human being, who must solve his own problems and struggle for survival. I believe that we are becoming an increasingly atomized society, which is why the figures in my paintings are confined within the circle of their own problems. The nudity that frequently appears in my work is nothing more than a rejection of the things behind which we hide. It is, in a sense, a return to Adam and Eve…” – Janusz Szpyt.

Janusz Szpyt was born in 1960 in Lubaczów, Poland. He studied at the Academy of Fine Arts in Kraków, initially at the Faculty of Graphic Arts in Katowice under Professor Jerzy Duda-Gracz (1979–1981), and subsequently at the Faculty of Painting under Professor Włodzimierz Buczek (1981–1984).

In 1983, together with Piotr Naliwajko and Leszek Żegalski, he founded the “Group of Three,” also known as the “Pompous Trio” (Tercet Nadęty). In their self-published magazine Bengal, the artists issued a manifesto calling for truth in art, emphasizing the quality of form, color, and artistic craftsmanship, while opposing the widespread “tastelessness in painting and the media.” The numerous exhibitions organized by the group in Poland and abroad were sometimes accompanied by an atmosphere of scandal or provocation. After several years, the group dissolved, and its members pursued individual artistic careers.

Janusz Szpyt has participated in several hundred solo exhibitions and presentations of Polish art both in Poland and internationally. His work has also been the subject of numerous publications and critical essays in the Polish and international press.

Janusz Szpyt is a distinctive figure in contemporary Polish painting. His artistic work, rooted in the tradition of realist painting, can be divided into several thematic areas. At its center, however, is always the human being.

“…The art of Janusz Szpyt is important today and will endure in the future because it forms a link in the chain of the world's artistic heritage, extending from prehistoric times to the present day. It is not a mere trick designed to gain recognition, but rather a continuation of Art through time and in the imagination of those for whom all great artists have created throughout the centuries.

Among them are Zurbarán, Goya, La Tour, and Stanley Spencer—all those for whom the essence of artistic creation lay in universal principles of art that withstand the test of time, principles that we also discover in the paintings of Janusz Szpyt. Let us examine this art carefully, also because it represents a rare example of an Artist's tribute to Humanity, understood universally and without prejudice.” – Wiesław Ochman. https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-wiesław-ochman

Janusz Szpyt's artistic work, rooted in realist painting, can be divided into several thematic categories.

His deeply disturbing visual accounts of mental institutions and psychiatric hospitals portray people utterly exhausted by the burden of life. The artist passionately defends what constitutes the essence of humanity: human dignity. An example is Christmas in a Psychiatric Hospital (paint on tarpaulin, 290 × 340 cm, 1988). His religious paintings reinterpret the truths of faith, revealing what is timeless and universal in human existence. These include a series of contemporary crucifixions, such as Crucifixion (paint on tarpaulin, 210 × 260 cm, 1989) and The Sacrifice of Isaac (oil on canvas, 110 × 90 cm, 1989).

In his surrealist paintings, the human being remains the central subject. The Orwellian atmosphere of these works depicts the oppression and enslavement of individuality by a totalitarian system. They reflect the reality of martial law in Poland, as seen in his series of flying stoves, including Brother-in-Law (oil on board, 120 × 100 cm, 1988).

These artistic and personal experiences eventually led him to adopt an ironic perspective on the tragicomic nature of human existence and its problems. This form of pictorial social commentary is characterized by detachment and self-criticism toward the things we consider important. Examples include Sisyphus (oil on canvas, 120 × 100 cm, 1996) and The Road to the European Union (oil on canvas, 120 × 100 cm, 2004).

As though seeking balance, the artist simultaneously explores beauty in its classical sense through family portraits, such as Childhood (oil on board, 55 × 46 cm, 2008); landscapes, including Roztocze (oil on canvas, 30 × 40 cm, 2009); nudes, such as The Reader (oil on canvas, 69 × 86 cm, 2011); and flowers, including Lilacs (oil on canvas, 70 × 50 cm, 2010).

An important part of his artistic output is monumental religious painting, particularly the polychrome decorations in St. Stanislaus Church in Lubaczów.

“…For me, painting must be a complete art form, naturally taking into account color, content, space, and other elements. The idea, the vision that emerges in one's mind, is unattainable in its perfection. One carries it everywhere, always accompanied by overwhelming emotions.

I am interested in universal themes, such as good and evil, and when these subjects are approached skillfully, the result borders on magic.

Artistic trappings are a matter of fashion, but they must never become more important than what concerns human nature. Human nature is timeless; fashions pass, and tastes change…” – Janusz Szpyt.


“…I met and photographed Janusz Szpyt and his daughter, Małgorzata Szpyt-Kucharska, on October 29, 2026, at Katarzyna Napiórkowska's Art Gallery in Warsaw…

” – Czesław Czapliński.


Janusz Szpyt reflects reality with remarkable precision through his art, creating an extraordinary visual record of the human condition.

The artist possesses a thorough mastery of his craft. He handles form and color with ease, manipulates light with exceptional skill, and guides his brush with virtuosity.

His works are exhibited in both group and solo exhibitions in Poland and abroad.

“…Today, my painting is more focused on the individual human being, who must solve his own problems and struggle for survival. I believe that we are becoming an increasingly atomized society, which is why the figures in my paintings are confined within the circle of their own problems.

The nudity that frequently appears in my work is nothing more than a rejection of the things behind which we hide…” – Janusz Szpyt.

 
 
 

Komentarze


  • Facebook Social Icon
  • YouTube Social  Icon
bottom of page