PORTRET z HISTORIĄ Czesław Bielecki

Czesław Bielecki (ur. 3 maja 1948 w Warszawie) – polski architekt, publicysta i polityk, doktor nauk technicznych, działacz opozycji antykomunistycznej w PRL, w latach 1997–2001 poseł na Sejm III kadencji i przewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych. Kawaler Orderu Orła Białego.

Urodził się w Warszawie w zasymilowanej rodzinie inteligencji żydowskiej.

Absolwent VII Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Warszawie. W 1973 ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. W 1997 uzyskał stopień doktora nauk technicznych w zakresie architektury i urbanistyki na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej na podstawie rozprawy pt. Gra w miasto.

Jako architekt pracował i odbywał staże zawodowe we Francji, Izraelu i RFN. W 1984 założył i zaczął prowadzić firmę architektoniczną „Dom i Miasto”.

Działał w opozycji demokratycznej. W 1968 brał udział w wydarzeniach marcowych, został aresztowany za próby koordynowania protestu studentów Politechniki i Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1970–1979 był członkiem konspiracyjnej grupy „Polska Walcząca”. a w latach 1979–1980 Polskiego Porozumienia Niepodległościowego.

W 1979 rozpoczął współpracę z paryską „Kulturą”, publikując tekst Wolność w obozie. Regularnie pisywał w tym czasopiśmie do końca lat 90. Materiały opozycji antykomunistycznej przekazywał do Francji poprzez zorganizowaną przez siebie sieć kurierów. Publikował liczne artykuły w prasie podziemnej, w okresie opozycyjnym posługiwał się pseudonimem Maciej Poleski.

Od 1980 należał do NSZZ „Solidarność”. Zasiadał w Komisji Kultury MKZ Regionu Mazowsze. Po wprowadzeniu stanu wojennego ukrywał się. Zaangażował się w działalność wydawnictw podziemnych: był współautorem Małego Konspiratora, publikował m.in. w „Tygodniku KOS” i „Tygodniku Solidarność”. W latach 1982–1989 był założycielem i szefem Wydawnictwa CDN. Dwukrotnie aresztowany: w maju 1983, a następnie w kwietniu 1985, oskarżony o próbę obalenia ustroju. Za drugim razem został zwolniony po około jedenastu miesiącach. W trakcie osadzenia, domagając się przyznania mu statusu więźnia politycznego, prowadził głodówkę, podczas której był przymusowo karmiony. We Francji powstał wówczas komitet działający w jego obronie. W 1989 Czesław Bielecki uczestniczył w Konferencji Praw Człowieka w Leningradzie, organizowanej przez radzieckich opozycjonistów.

„…Czesława Bieleckiego pierwszy raz spotkałem i fotografowałem 24 maja 1988 r. w Nowym Jorku, razem ze słynną pisarką Susan Sontag, to było niezwykłe spotkanie. A 15 sierpnia 2019 spotkaliśmy się w Ossowie Mazowieckim na 99.lecie Bitwy Warszawskiej, byłem fotografem na planie filmu „Bitwa Warszawska” Jerzego Hoffmanna – https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-jerzy-hoffman-...” – Czesław Czapliński.

W latach 1990–1995 jako doradca prezydenta Lecha Wałęsy zasiadał w Radzie ds. Stosunków Polsko-Żydowskich oraz kierował Zespołem ds. Reformy Administracji Publicznej. W 1992 był doradcą w rządzie Jana Olszewskiego. W 1995 założył Komitet Stu, przekształcony następnie w partię Ruch Stu. W latach 1997–2001 sprawował mandat posła na Sejm III kadencji, wybranego w okręgu warszawskim z listy Akcji Wyborczej Solidarność. Przewodniczył Komisji Spraw Zagranicznych.

W 2001 wraz z pozostałymi działaczami Ruchu Stu przystąpił do PPChD. W tym samym roku bez powodzenia ubiegał się o reelekcję. Później należał do SKL-RNP, następnie wycofał się z bieżącej polityki i powrócił do pracy zawodowej w ramach swojej pracowni architektoniczno-budowlanej.

W wyborach samorządowych w 2010 był bezpartyjnym kandydatem z ramienia Prawa i Sprawiedliwości na prezydenta Warszawy, zajmując 2. miejsce z wynikiem 23,16%. W 2015 został członkiem Narodowej Rady Rozwoju powołanej przez prezydenta Andrzeja Dudę; wchodził w skład tego gremium do 2025.

Należał do Stowarzyszenia Wolnego Słowa. Został również członkiem Stowarzyszenia Architektów Polskich, Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, PEN Clubu. W 2021 objął funkcję prezesa Fundacji Konsens. Jest inicjatorem utworzenia w Warszawie SocLandu (Muzeum Pamięci Komunizmu). Autor felietonów z cyklu Na własny rachunek – najpierw publikowanych we „Wprost”. później w tygodniku „Uważam Rze”.

Zaprojektował m.in. gmach Telewizji Polskiej przy ul. Jana P. Woronicza 17. Budynek otrzymał w 2008 antynagrodę architektoniczną Makabryła. Zaprojektował również pomnik Radegast oraz pomnik Polaków Ratujących Żydów w Łodzi.

Ma trzech synów. Jego żona Maria Twardowska, architekta i działaczka opozycyjna, zmarła w 2004. Związany ze scenarzystką Iloną Łepkowską.

W 2006 został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

W 2019, w uznaniu znamienitych zasług w krzewieniu ideałów wolności, demokracji i poszanowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, za działalność publiczną i państwową, prezydent Andrzej Duda nadał Czesławowi Bieleckiemu Order Orła Białego.

Publikacje:

• Mały konspirator (1983, wraz z Janem Krzysztofem Kelusem i Urszulą Sikorską-Kelus)

• Mały jawniak (1988)

• Gra w miasto (1996)

• Plan akcji (1997)

• Głowa (2003)

• Więcej niż architektura. Pochwała eklektyzmu (2005)

• Wizja Polski (2007)

• Scenarzysta (2009)

• Wolność zrób to sam (2010)

• Polityka miejska (2011, wraz z Krzysztofem Banaszewskim)

• Godzina pytań czyli Szansa na dialog społeczny (2011)

• Sztuka budowania: współczesny paradygmat (2013)

• Jest alternatywa (2014)

• Głowa. Instrukcja użytkowania (2016)

• Archikod (2021)

PORTRAIT with HISTORY Czesław Bielecki

Czesław Bielecki (born May 3, 1948, in Warsaw) is a Polish architect, political commentator and politician, with a doctorate in technical sciences. An activist in the anti-communist opposition in the Polish People’s Republic, he served as a member of the Sejm during its third term (1997–2001) and chaired its Foreign Affairs Committee. He is a recipient of the Order of the White Eagle. He was born in Warsaw into an assimilated family of Jewish intellectuals.

He graduated from Juliusz Słowacki Secondary School No. 7 in Warsaw. In 1973, he completed his studies at the Faculty of Architecture of Warsaw University of Technology. In 1997, he earned a doctorate in technical sciences in architecture and urban planning from the Faculty of Architecture of Kraków University of Technology, with a dissertation entitled Gra w miasto (The City Game).

As an architect, he worked and undertook professional internships in France, Israel and West Germany. In 1984, he founded the architectural firm Dom i Miasto (“House and City”), which he began managing.

He was active in the democratic opposition. In 1968, he participated in the March protests and was arrested for attempting to coordinate protests by students of Warsaw University of Technology and the University of Warsaw. From 1970 to 1979, he belonged to the underground group Polska Walcząca (“Fighting Poland”), and from 1979 to 1980 to the Polish Independence Alliance.

In 1979, he began contributing to the Paris-based journal Kultura, publishing an essay entitled “Wolność w obozie” (“Freedom in the Camp”). He continued writing regularly for the journal until the late 1990s. Through a network of couriers he had organized, he sent materials produced by the anti-communist opposition to France. He published numerous articles in the underground press, using the pseudonym Maciej Poleski during his opposition activities.

In 1980, he joined the Independent Self-Governing Trade Union Solidarity. He served on the Cultural Committee of the Mazowsze Region’s Interfactory Founding Committee. After martial law was imposed, he went into hiding. He became involved in underground publishing: he co-authored Mały konspirator (The Little Conspirator) and contributed to publications including Tygodnik KOS and Tygodnik Solidarność. He founded the underground publishing house CDN and headed it from 1982 to 1989. He was arrested twice, in May 1983 and again in April 1985, on charges of attempting to overthrow the political system. Following his second arrest, he was released after approximately eleven months. While imprisoned, he went on a hunger strike to demand recognition as a political prisoner and was subjected to force-feeding. A committee was formed in France to campaign on his behalf. In 1989, Bielecki participated in the Human Rights Conference in Leningrad, organized by Soviet dissidents.

“…I first met and photographed Czesław Bielecki on May 24, 1988, in New York, together with the renowned writer Susan Sontag. It was an extraordinary encounter. Then, on August 15, 2019, we met in Ossów, in the Mazovia region, on the 99th anniversary of the Battle of Warsaw. I had worked as a still photographer on the set of Jerzy Hoffman’s film ‘Battle of Warsaw’ —  https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-jerzy-hoffman-...”  — Czesław Czapliński.

From 1990 to 1995, as an adviser to President Lech Wałęsa, he served on the Council for Polish-Jewish Relations and headed the Public Administration Reform Team. In 1992, he was an adviser in Jan Olszewski’s government. In 1995, he founded the Committee of One Hundred, which subsequently became the Movement of One Hundred political party. From 1997 to 2001, he served in the third-term Sejm, having been elected in the Warsaw constituency on the Solidarity Electoral Action ticket. He chaired the Foreign Affairs Committee.

In 2001, together with other members of the Movement of One Hundred, he joined the Polish Christian Democratic Agreement (PPChD). That same year, he unsuccessfully sought re-election. He later belonged to the Conservative People’s Party–New Poland Movement (SKL-RNP), before withdrawing from day-to-day politics and returning to professional work at his architectural and construction practice.

In the 2010 local elections, he ran for Mayor of Warsaw as a non-party candidate backed by Law and Justice, finishing second with 23.16% of the vote. In 2015, he became a member of the National Development Council established by President Andrzej Duda, serving until 2025.

He belonged to the Association of Free Speech. He also became a member of the Association of Polish Architects, the Polish Writers’ Association and PEN. In 2021, he became president of the Konsens Foundation. He initiated the proposed creation of SocLand, a Museum of the Memory of Communism, in Warsaw. He wrote a series of columns entitled “Na własny rachunek” (“On My Own Account”), initially published in Wprost and later in the weekly Uważam Rze.

His architectural designs include the Polish Television building at 17 Jana P. Woronicza Street in Warsaw. In 2008, the building received the Makabryła architectural anti-award. He also designed the Radegast Memorial and the Monument to Poles Who Saved Jews in Łódź.

He has three sons. His wife, Maria Twardowska, an architect and opposition activist, died in 2004. He is in a relationship with screenwriter Ilona Łepkowska. In 2006, President Lech Kaczyński awarded him the Commander’s Cross of the Order of Polonia Restituta.

In 2019, President Andrzej Duda awarded Czesław Bielecki the Order of the White Eagle in recognition of his outstanding contribution to promoting the ideals of freedom, democracy and respect for human rights in the Polish People’s Republic, and for his public and state service.

Publications (English translations of titles provided in parentheses):

•Mały konspirator (The Little Conspirator, 1983, co-authored with Jan Krzysztof Kelus and Urszula Sikorska-Kelus)

•Mały jawniak (The Little Open Activist, 1988)

•Gra w miasto (The City Game, 1996)

•Plan akcji (Action Plan, 1997)

•Głowa (The Head, 2003)

•Więcej niż architektura. Pochwała eklektyzmu (More Than Architecture: In Praise of Eclecticism, 2005)

•Wizja Polski (A Vision for Poland, 2007)

•Scenarzysta (The Screenwriter, 2009)

•Wolność zrób to sam (Freedom: Do It Yourself, 2010)

•Polityka miejska (Urban Policy, 2011, co-authored with Krzysztof Banaszewski)

•Godzina pytań, czyli Szansa na dialog społeczny (Question Time, or An Opportunity for Social Dialogue, 2011)

•Sztuka budowania: współczesny paradygmat (The Art of Building: A Contemporary Paradigm, 2013)

•Jest alternatywa (There Is an Alternative, 2014)

•Głowa. Instrukcja użytkowania (The Head: A User’s Manual, 2016)

•Archikod (Archicode, 2021)