top of page
Szukaj

PORTRET z HISTORIĄ Andrzej Okińczyc

Zdjęcie autora: Czesław Czapliński
Czesław Czapliński
3 godziny temu
10 minut(y) czytania

Andrzej Okińczyc urodzony w 1949 roku w Poznaniu. Zajmuje się malarstwem i rysunkiem, a także, co rzadkie wśród malarzy, aranżacją ekspozycji.

Ukończył poznańską PWSSP (obecnie ASP) w roku 1973. Główne obiekty jego zainteresowań to człowiek (portret) i pejzaż. Maluje wizerunki przyjaciół i liczne autoportrety (w tym całopostaciowe akty). Najpierw dążył do stosunkowo klarownego, mocnego modelunku postaci utrzymanej w klasycznych proporcjach. W pracach późniejszych, z lat 80., nagły rozbłysk światła padającego z niewidocznego źródła wydobywa ją z ciemnej przestrzeni nieokreślonego wnętrza (Autoportret, 1984); twarz portretowanego ma zamyślony, melancholijny wyraz.

Z czasem Okińczyc zaczął coraz wyraźniej akcentować sposób wykończenia powierzchni obrazów. Ich faktura niejednokrotnie zdaje się przypominać zasłonę: portret oglądamy jakby odbity w zakurzonej tafli lustra (Odbicie I, Odbicie II, oba z 1992), przedmiot - przysypany kurzem (U mnie, 1993; U mnie II, 1998) lub zawinięty w przezroczystą folię (Krzesło, 1993; Opakowanie, 1995), ścianę - pokrytą łuszczącym się tynkiem (Ewa, 1993). Janusz Marciniak pisał o Okińczycu, że "obraz jest dla niego przenośnią lustra, lustrem luster, w którym to, co chwilowe i złudne, zamienia się miejscami z tym, co trwałe i pewne". Przejmujące są przede wszystkim niemal całkowicie zatarte wizerunki osób - twarzy czy całych postaci, jak w Autoportrecie (1979) i Prześwietleniu III (1985). Zacieranie kształtów sugeruje tymczasowość, przemijalność czy wręcz znikomość ludzi i przedmiotów. Przyczyniła się do tego również monochromatyczna tonacja kompozycji. Najbardziej bezpośrednim wyrazem vanitas pozostają jednak malarsko-rysunkowe (wykonane tuszem i kredką) prace pod identycznym tytułem Epitafium (1981) - przedstawiające nagiego mężczyznę pochłanianego przez szary mrok. Sama idea zasłony przybiera w tej twórczości również postać motywu - w pracach, których przedmiotem jest luźno zwisająca tkanina, całun (rysunki kredką i obrazy pod tytułem Draperia z lat 70.-90.), niekiedy pęknięty lub rozdarty (Draperia IV, 1998), który - niczym veraikon - otwiera się na świat pozawidzialny.

W nieco podobnym charakterze utrzymane są rysunkowe portrety męskie Okińczyca z lat 1994-95 (między innymi Józefa Walczaka, Jacka Waltosia). Podobizny "utkano" w nich z pajęczej plątaniny drobnych białych kresek, jakby nitek (portret Józefa Walczaka, 1992). Równolegle powstały nieco bardziej konwencjonalne akrylowe wizerunki mężczyzn (między innymi kolekcjonera Lecha Siudy, krytyka Ryszarda K. Przybylskiego) i kobiet (pani B.N., M. Okińczyc), w których malarz zastosował szeroką paletę barw, kładzionych zamaszystym gestem. Szczególnie zwraca uwagę nasycona, intensywna kolorystyka portretów kobiecych, uwydatniająca zmysłowość modelek. Ale i wśród nich pojawiają się tak piękne obrazy, jak - przypominająca malowidło naskalne - wspomniana podobizna Ewy.

Wyjątkowym, romantycznym klimatem wyróżniają się także subtelne kolorystycznie pejzaże artysty, zwłaszcza "studia chmur" (Pejzaż V, 1994; Pejzaż VIII, 1998) czy malowane od końca lat 90. "studia wody" i "zielnik", jak je nazywa Marciniak. Fascynujące "studia wody", nawiązujące do malarstwa Moneta, wydają się zarazem je niejako przekraczać. "Dźwięczy w nich - jak pisał Marciniak - nuta filozoficznej zadumy o [...] kosmologicznym zabarwieniu." Zachmurzone niebo czy delikatna tafla wody, którą naruszyć, zmarszczyć może nawet lekki powiew wiatru, stają się metaforami kruchości życia i ulotności chwili. Ale rytm rozchodzących się koncentrycznie fal wody sugeruje harmonię świata. Obrazy te uderzają realistyczną wiarygodnością (autor także fotografuje wodę, a fotografie pełnią niejako funkcję szkiców poprzedzających dalszą pracę) i poetyckim nastrojem (Staw Beaty, 2001). Zarazem jednak nie trzymają się niewolniczo motywu - jego ujęciem rządzą prawa sztuki, prawa dzieła malarskiego. Analogiczną subtelność, także kolorystyczną, mają w sobie pejzaże przedstawiające łąki - bezkresne, wypełniające całe przestrzenie płócien (Łąka, 2001; Nawłoć, 2000; Nawłoć II, 2001). Misternie, długo nawarstwiana farba czyni z prac Okińczyca niezwykłe powierzchnie, przypominające tkane z wielką maestrią, a zarazem czułością stare kobierce z czystej, miękkiej wełny. "To obrazy - pisał Marciniak - które strącają wyobraźnię w przepaść pamięci i przywracają świadomości zapomniane przeżycia, a z nimi świeżość widzenia, bezinteresowność uczuciowych reakcji i zdolność do kontemplacji świata."

Okińczyc łączy różnorodne materiały, np. patyki, puszki i liście wycięte z zagruntowanego płótna, pokryte plastyczną substancją w "Hibernacji II" (2004) – wskazuje to na grę z tradycją, rodzaj twórczej mistyfikacji. W "Draperiach" artysta skłania się ku rysowi neobarokowemu, natomiast w "Parawanach" – popowemu. Z kolei "Przesłony" (podobnie jak "Draperie") stawiają obraz pomiędzy formą płaszczyznową (płaskie malowanie) a przestrzenną (trójwymiarowy kształt materii). Chociażby "Przesłona VII", z pozoru wyglądająca jakby płótno było przykryte białą narzutą, stanowi rzeźbiarsko uformowany obraz-przedmiot.

"…Wierzę w malarstwo, bo malarstwo to styl życia. Dla mnie jest ono jedyną formą wypowiedzi. Przerażają mnie stwierdzenia, że 'malarstwo umarło', że 'portret skończył się na Witkiewiczu'... Sztuka nie polega na pogoni za nowinkami. Powtarzam raz jeszcze, że w sztuce nie chodzi o wartości formalne (u nas najczęściej zapożyczone), ale o wartości uniwersalne, które wynikają z życia w określonym miejscu i czasie. Chodzi o prawdę i autentyzm. Wierzę w osobność, samotność i wyjątkowość artysty..." – Andrzej Okińczyc.

Okińczyc otrzymał między innymi Grand Prix 3. Ogólnopolskiego Triennale Portretu Współczesnego w Radomiu (1984), oraz powstała książka "Okińczyc" Janusza Marciniaka, wydana w 2002 roku.

„…Andrzeja Okińczyca spotkałem i fotografowałem 23 października 2014 na spotkaniu „Artyści w Łazienkach” Czesław Czapliński Artists at Łazienki – Andrzej Okińczyc które wzbudziło olbrzymie zainteresowanie publiczności, mimo tego, że przewinęło się prawie sto osób. Okińczyc porównywał artystę do naukowca, który sam stawia pytania i na nie odpowiada, podkreślając, że twórczość wynika z wewnętrznej potrzeby, a nie z kalkulacji pod odbiorcę – w jego ujęciu ostateczna ocena należy do publiczności: „Ja namalowałem, niech mówią inni”…” – Czesław Czapliński.

Wybrane wystawy indywidualne:

• 1980 - "Malarstwo, rysunek", Biuro Wystaw Artystycznych, Galeria Arsenał w Poznaniu,

• 1983 - Galerie List w Hanowerze, Galeria Bazart w Poznaniu,

• 1984, 1985, 1986 - Galeria Bazart w Poznaniu,

• 1987 - Biuro Wystaw Artystycznych, Galeria Arsenał w Poznaniu; Galerie List w Hanowerze; Galeria Sztuki Współczesnej Zapiecek w Warszawie,

• 1988 - "Obrazy i rysunki", Galeria Inny Świat w Krakowie; Galerie Sulzbeck w Erlangen,

• 1990 - Sala San Antonio Abad w Las Palmas,

• 1991 - "Peintures", Modern Art Gallery w Paryżu,

• 1993 - "Obrazy, rysunki", Galeria Sztuki Współczesnej Zapiecek w Warszawie,

• 1994 - "Obrazy, rysunki", Państwowa Galeria Sztuki w Łodzi,

• 1995 - "Malarstwo i rysunek", Galeria Zamkowa, Centrum Kultury Zamek w Poznaniu,

• 1996 - Galeria Piano Nobile w Krakowie,

• 1999 - "Malarstwo", Galeria Grafiki i Plakatu w Warszawie,

• 2001 - "Reliefy, malarstwo", Galeria Kordegarda w Warszawie,

• 2002 - "Reliefy Andrzeja Okińczyca", Bazar w Poznaniu; "Portrety", Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu,

• 2004 - Arsenał – Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie,

• 2005 - "Przesłony", Galeria U Jezuitów w Poznaniu,

• 2006 - "Portrety", Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie; "Portret Jana Pawła II – dzieło otwarte", Pałac Działyńskich w Poznaniu,

• 2008 - "Parawany i Draperie", Fundacja Signum w Poznaniu,

• 2009 - "Obrazy fakturalne", Dom Pracy Twórczej w Radziejowicach,

• 2012 - Muzeum Narodowe w Poznaniu,

• 2013 - "Obrazy", Collegium Chemicum w Poznaniu

"…Wierzę w malarstwo, bo malarstwo to styl życia. Dla mnie jest ono jedyną formą wypowiedzi. Przerażają mnie stwierdzenia, że 'malarstwo umarło', że 'portret skończył się na Witkiewiczu'... Sztuka nie polega na pogoni za nowinkami. Powtarzam raz jeszcze, że w sztuce nie chodzi o wartości formalne (u nas najczęściej zapożyczone), ale o wartości uniwersalne, które wynikają z życia w określonym miejscu i czasie. Chodzi o prawdę i autentyzm. Wierzę w osobność, samotność i wyjątkowość artysty..." – Andrzek Okińczyc.

PORTRAIT with HISTORY Andrzej Okińczyc

Andrzej Okińczyc was born in 1949 in Poznań, Poland. He works in painting and drawing, as well as exhibition design and installation, a field rarely pursued by painters.

He graduated from the State Higher School of Fine Arts (PWSSP, now the Academy of Fine Arts) in Poznań in 1973. His principal subjects are the human figure (portraiture) and landscape. He paints portraits of friends and numerous self-portraits, including full-length nudes. Initially, he sought relatively clear, strong modeling of figures rendered in classical proportions. In his later works from the 1980s, a sudden burst of light from an invisible source brings the figure out of the darkness of an undefined interior (Self-Portrait, 1984). The sitter's face bears a thoughtful, melancholic expression.

Over time, Okińczyc began to place increasing emphasis on the treatment of the surfaces of his paintings. Their texture often resembles a veil: we see a portrait as though reflected in a dusty mirror (Reflection I, Reflection II, both 1992), an object covered with dust (At My Place, 1993; At My Place II, 1998), or wrapped in transparent plastic film (Chair, 1993; Packaging, 1995), and a wall covered with peeling plaster (Ewa, 1993).

Janusz Marciniak wrote of Okińczyc that "for him, a painting is a metaphor for a mirror, a mirror of mirrors, in which the fleeting and illusory exchange places with the permanent and certain."

Particularly moving are the almost completely obliterated images of people, whether faces or entire figures, as in Self-Portrait (1979) and X-Ray III (1985). The blurring of forms suggests the temporary, transient, and even insignificant nature of people and objects. The monochromatic tones of the compositions reinforce this impression.

The most direct expressions of vanitas, however, are the painting-drawing works executed in ink and crayon, all bearing the title Epitaph (1981), depicting a naked man being swallowed by gray darkness.

The very idea of a veil also becomes a recurring motif in Okińczyc's work, appearing in images of loosely hanging fabric or shrouds (crayon drawings and paintings entitled Drapery from the 1970s through the 1990s). Sometimes the fabric is cracked or torn (Drapery IV, 1998), opening, like a vera icon, toward a world beyond the visible.

Okińczyc's drawings of male portraits from 1994–1995, including those of Józef Walczak and Jacek Waltoś, share a somewhat similar character. The likenesses appear to be woven from a spiderweb-like tangle of fine white strokes resembling threads (portrait of Józef Walczak, 1992).

At the same time, he created somewhat more conventional acrylic portraits of men, including collector Lech Siuda and critic Ryszard K. Przybylski, as well as women, including Mrs. B.N. and M. Okińczyc. In these works, the artist employed a broad palette of colors applied with sweeping gestures.

The rich, intense colors of the female portraits are particularly striking, emphasizing the sensuality of the models. Yet among them are also paintings of exceptional beauty, such as the previously mentioned portrait of Ewa, reminiscent of prehistoric cave painting.

The artist's landscapes are also distinguished by their exceptionally romantic atmosphere and subtle coloring, especially his "cloud studies" (Landscape V, 1994; Landscape VIII, 1998), as well as the "water studies" and "herbarium," as Marciniak calls them, which Okińczyc began painting in the late 1990s.

His fascinating water studies, which evoke the paintings of Claude Monet, seem at the same time to transcend them. As Marciniak wrote, "They resonate with a note of philosophical reflection of a [...] cosmological nature."

A cloudy sky or the delicate surface of water, which even a gentle breeze can disturb and ripple, becomes a metaphor for the fragility of life and the fleeting nature of a moment. Yet the rhythm of concentric ripples spreading across the water suggests the harmony of the world.

These paintings are remarkable for their convincing realism—the artist also photographs water, using the photographs as preliminary studies for further work—and their poetic atmosphere (Beata's Pond, 2001). At the same time, they do not slavishly reproduce their subjects. Their interpretation is governed by the principles of art and the demands of painting itself.

A similar subtlety, including in their coloring, characterizes his landscapes of meadows, seemingly endless expanses filling the entire surface of the canvas (Meadow, 2001; Goldenrod, 2000; Goldenrod II, 2001).

The painstakingly accumulated layers of paint transform Okińczyc's works into extraordinary surfaces resembling old carpets woven with great mastery and tenderness from pure, soft wool.

As Marciniak wrote: "These are paintings that plunge the imagination into the abyss of memory and restore forgotten experiences to consciousness, along with the freshness of vision, the selflessness of emotional responses, and the ability to contemplate the world."

Okińczyc combines various materials, such as sticks, cans, and leaves cut from primed canvas and covered with a textured substance, as in Hibernation II (2004). This suggests a playful engagement with tradition, a kind of creative mystification.

In his Draperies, the artist leans toward a Neo-Baroque aesthetic, while in his Screens, he moves toward Pop Art.

His Veils, like the Draperies, place the painting between a two-dimensional form (flat painting) and a spatial one (the three-dimensional shape of the material).

For example, Veil VII, which at first glance appears to be a canvas covered with a white bedspread, is actually a sculpturally formed painting-object.

"…I believe in painting because painting is a way of life. For me, it is the only form of expression. I am horrified by statements that 'painting is dead' or that 'portraiture ended with Witkiewicz'... Art is not about chasing novelties. I repeat once again that art is not about formal values (which, in our country, are most often borrowed), but about universal values that arise from living in a particular place and time. It is about truth and authenticity. I believe in the individuality, solitude, and uniqueness of the artist..." — Andrzej Okińczyc.

Among other honors, Okińczyc received the Grand Prix at the 3rd National Triennial of Contemporary Portraiture in Radom (1984).

In 2002, Janusz Marciniak published a book devoted to the artist, entitled Okińczyc.

"…I met and photographed Andrzej Okińczyc on October 23, 2014, during my 'Artists at Łazienki' (Artyści w Łazienkach) event, which attracted enormous public interest, with nearly one hundred people attending over the course of the meeting. Okińczyc compared an artist to a scientist who formulates his own questions and seeks his own answers. He emphasized that creativity arises from an inner need rather than from calculations designed to please an audience. In his view, the final judgment belongs to the public: 'I have painted it; let others speak.'" — Czesław Czapliński.


Video from the meeting: Artists at Łazienki – Andrzej Okińczyc Artists at Łazienki – Andrzej Okińczyc

Selected Solo Exhibitions

• 1980 – Painting, Drawing, Bureau of Artistic Exhibitions, Arsenał Gallery, Poznań.

• 1983 – Galerie List, Hanover, Germany; Bazart Gallery, Poznań.

• 1984, 1985, 1986 – Bazart Gallery, Poznań.

• 1987 – Bureau of Artistic Exhibitions, Arsenał Gallery, Poznań; Galerie List, Hanover; Zapiecek Contemporary Art Gallery, Warsaw.

• 1988 – Paintings and Drawings, Inny Świat Gallery, Kraków; Galerie Sulzbeck, Erlangen, Germany.

• 1990 – Sala San Antonio Abad, Las Palmas, Spain.

• 1991 – Peintures, Modern Art Gallery, Paris, France.

• 1993 – Paintings, Drawings, Zapiecek Contemporary Art Gallery, Warsaw.

• 1994 – Paintings, Drawings, State Art Gallery, Łódź.

• 1995 – Painting and Drawing, Castle Gallery, Zamek Cultural Center, Poznań.

• 1996 – Piano Nobile Gallery, Kraków.

• 1999 – Painting, Graphics and Poster Gallery, Warsaw.

• 2001 – Reliefs, Painting, Kordegarda Gallery, Warsaw.

• 2002 – Reliefs by Andrzej Okińczyc, Bazar, Poznań; Portraits, Museum of Applied Arts, Poznań.

• 2004 – Arsenal, Princes Czartoryski Museum, Kraków.

• 2005 – Veils, U Jezuitów Gallery, Poznań.

• 2006 – Portraits, Manggha Museum of Japanese Art and Technology, Kraków; Portrait of John Paul II – An Open Work, Działyński Palace, Poznań.

• 2008 – Screens and Draperies, Signum Foundation, Poznań.

• 2009 – Textured Paintings, House of Creative Work, Radziejowice.

• 2012 – National Museum, Poznań.

• 2013 – Paintings, Collegium Chemicum, Poznań.

"…I believe in painting because painting is a way of life. For me, it is the only form of expression. I am horrified by statements that 'painting is dead' or that 'portraiture ended with Witkiewicz'... Art is not about chasing novelties. I repeat once again that art is not about formal values (which, in our country, are most often borrowed), but about universal values that arise from living in a particular place and time. It is about truth and authenticity. I believe in the individuality, solitude, and uniqueness of the artist..."— Andrzej Okińczyc.

 
 
 

Komentarze


  • Facebook Social Icon
  • YouTube Social  Icon
bottom of page