PORTRET z HISTORIĄ Andrzej Marian Olechowski

Andrzej Marian Olechowski (ur. 9 września 1947 w Krakowie, zm. 25 kwietnia 2026) – polski polityk i ekonomista.

W latach 1991–1992 podsekretarz stanu w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, w 1992 minister finansów w rządzie Jana Olszewskiego, w latach 1993–1995 minister spraw zagranicznych w rządzie Waldemara Pawlaka. Lider Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform, współzałożyciel Platformy Obywatelskiej wraz z Maciejem Płażyńskim i Donaldem Tuskiem. Kandydat na prezydenta RP w 2000 i 2010.

  Andrzej Olechowski, Bronisław Geremek, Włodzimierz Cimoszewicz i Lech Wałęsa

W młodości był kierownikiem artystycznym zespołu Trzy Korony, dziennikarzem radiowym i prezenterem muzycznym Programu III Polskiego Radia.

Został absolwentem XXVII Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Czackiego w Warszawie. W 1973 ukończył studia ekonomiczne w Szkole Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie, w 1979 uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych na podstawie rozprawy Niestabilność eksportu i jej rozmiary – badanie dla krajów europejskich w latach 1960–1974.

W 1973 rozpoczął pracę w sekretariacie Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) w Genewie. W latach 1978–1982 kierował Zakładem Analiz i Prognoz w Instytucie Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego. W latach 1982–1984 ponownie pracował w UNCTAD, zaś w latach 1985–1987 był pracownikiem Banku Światowego. W okresie pracy w instytucjach międzynarodowych współpracował z wywiadem (Departament I MSW). Był kontaktem operacyjnym Gromosława Czempińskiego, a używał pseudonimów Tener i Must.

Po powrocie do Polski w 1987 objął funkcję doradcy prezesa Narodowego Banku Polskiego, a rok później został dyrektorem Biura ds. Współpracy z Bankiem Światowym w NBP. Od 1988 do 1989 był dyrektorem departamentu w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. W 1989 brał udział w obradach Okrągłego Stołu po stronie rządowej, był członkiem zespołu ds. gospodarki i polityki społecznej. W listopadzie 1989 objął funkcję pierwszego zastępcy prezesa Narodowego Banku Polskiego.

Od 1 lutego 1991 do 28 lutego 1992 był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. 28 lutego 1992 został mianowany ministrem finansów w rządzie Jana Olszewskiego, mając poparcie Lecha Wałęsy. 7 maja 1992 złożył dymisję, która została przyjęta przez Sejm 4 czerwca 1992, tuż przed udzieleniem całemu gabinetowi wotum nieufności. Jego nazwisko znalazło się na powstałej w tym czasie tzw. liście Macierewicza. Po wprowadzeniu oświadczeń lustracyjnych polityk (jako kandydat na prezydenta w 2000 i 2010) potwierdzał w nich, że współpracował z wywiadem gospodarczym PRL.

Po odejściu z rządu pełnił funkcję doradcy prezydenta ds. ekonomicznych. W 1993 stanął na czele – tworzonego z inicjatywy prezydenta Lecha Wałęsy – Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform i został kandydatem tego ugrupowania na premiera. Sam nie startował w wyborach parlamentarnych w 1993, po których BBWR znalazł się w opozycji do koalicji SLD-PSL. Andrzej Olechowski w październiku 1993 został członkiem rządu Waldemara Pawlaka jako minister spraw zagranicznych; umożliwiały to przepisy Małej Konstytucji z 1992, gwarantujące prezydentowi wpływ na obsadę tzw. resortów prezydenckich (w tym MSZ). 27 października 1994 złożył dymisję, co było efektem ujawnienia przez ministra sprawiedliwości Włodzimierza Cimoszewicza w ramach prowadzonej przez niego akcji „czyste ręce” listy urzędników państwowych zasiadających w radach nadzorczych spółek (Andrzej Olechowski pełnił jednocześnie funkcję przewodniczącego rady nadzorczej Banku Handlowego). Rezygnacja nie została przyjęta, ponowił ją 13 stycznia 1995, jednak funkcję pełnił do końca urzędowania rządu Waldemara Pawlaka, tj. do początku marca 1995.

W tym samym czasie zakończył współpracę z BBWR, w kwietniu 1995 razem z Czesławem Bieleckim współtworzył Ruch Stu. Został przewodniczącym rady politycznej tego ugrupowania, ze wszystkich funkcji w tej partii zrezygnował w 1997 w związku z akcesem Ruchu Stu do AWS i brakiem współpracy z SKL. W kampanii przed wyborami parlamentarnymi w tymże roku poparł Unię Wolności.

Od 1994 do 1998 był też przewodniczącym rady gminy Warszawa-Wilanów.

„…Andrzeja Olechowskiego i jego żonę Irenę poznałem i fotografowałem na ślubie moich przyjaciół Renaty - https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-renata-jonscher i Charlesa Jonscherów  z Londynu 21 lipca 2018 r. w Zakopanem. Muszę powiedzieć, że była to niezwykła sytuacja i dzięki temu powstały niesamowite zdjęcia…” – Czesław Czapliński.

W 2000 powrócił do działalności politycznej. Jako kandydat niezależny wystartował w wyborach prezydenckich. W pierwszej turze zajął 2. miejsce z poparciem 17,3% wyborców (3 044 141 głosów). Przegrał z Aleksandrem Kwaśniewskim, który uzyskał już w pierwszej turze reelekcję.

Po wyborach pojawiły się propozycje stworzenia wokół jego osoby nowego centroprawicowego ugrupowania liberalnego z udziałem m.in. Unii Wolności. Ostatecznie w styczniu 2001 utworzono ruch polityczny pod nazwą Platforma Obywatelska, na czele którego obok Andrzeja Olechowskiego stanęli Maciej Płażyński z AWS i Donald Tusk z UW. Sam nie zdecydował się na start w wyborach parlamentarnych w 2001.

27 października 2002 wziął udział z ramienia PO w wyborach na stanowisko prezydenta Warszawy. Uzyskał 13,47% głosów, został wyprzedzony przez Lecha Kaczyńskiego (PiS) i Marka Balickiego (SLD-UP) i nie wszedł do drugiej tury wyborów. W 2004 został przewodniczącym rady programowej PO, później krytykował postawę Jana Rokity w sprawie obrony traktatu nicejskiego. 17 maja 2007 z jego inicjatywy odbyła się konferencja na Uniwersytecie Warszawskim poświęcona europejskim standardom demokratycznym.

W lipcu 2009 ogłosił decyzję o wystąpieniu z Platformy Obywatelskiej. W tym samym roku został przewodniczącym rady programowej Stronnictwa Demokratycznego, nie przystępując jednak formalnie do tej partii. W grudniu 2009 zadeklarował zamiar startu w wyborach prezydenckich w 2010 jako kandydat niezależny. Poparcie dla niego zapowiedzieli m.in. działacze SD. 10 maja 2010 został zarejestrowany jako kandydat przez PKW. W pierwszej turze uzyskał 242 439 głosów (1,44%), zajmując 6. miejsce spośród 10 kandydatów. Przed drugą turą głosowania oficjalnie poparł kandydaturę Bronisława Komorowskiego. Przed wyborami parlamentarnymi w 2011 zadeklarował oddanie głosu na PO, a w 2015 na Nowoczesną.

Obejmował różne stanowiska w radach nadzorczych spółek Skarbu Państwa i przedsiębiorstwach prywatnych, m.in. Banku Turystyki. Był współzałożycielem Banku Inicjatyw Gospodarczych, współpracował z Business Centre Club. W latach 1991–1996, 1998–2000 oraz 2012–2021 sprawował funkcjęprzewodniczącego rady nadzorczej Banku Handlowego w Warszawie. Pełnił różne funkcje w gremiach doradczych firm zagranicznych.

Zasiadał we władzach instytucji społecznych, takich jak Międzynarodowe Centrum Rozwoju Demokracji, Instytut Studiów Wschodnich, Klub Wschodni, Fundacja im. Stefana Batorego, Instytut Spraw Publicznych czy Komisja Trójstronna. Brał też udział w spotkaniach Grupy Bilderberg. Wykładał m.in. na Uniwersytecie Jagiellońskim, Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie oraz Collegium Civitas. Członek Collegium Invisibile. Był autorem publikacji z zakresu gospodarki i polityki zagranicznej.

Ordery i odznaczenia: 

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2011)

Nagrody i wyróżnienia: 

• Nagrody Kisiela (2000) 

• „Człowiek Roku” przyznawany przez tygodnik „Wprost” (2000)

„…Od 2020 roku polskie społeczeństwo zacznie się gwałtownie starzeć. W 2050 roku, jeśli wierzyć ONZ, będziemy 9. najstarszym społeczeństwem na świecie. W tej sprzyjającej sytuacji wydaje się, że zadanie, które stoi przed nami jest bardzo jasne. Wykorzystać te 10 lat i wzbogacić się na maksa. Powiecie państwo, że może są jakieś inne ważne sprawy do załatwienia. Moim zdaniem nie ma innych ważniejszych…” – Andrzej Olechowski.

PORTRAIT with HISTORY Andrzej Marian Olechowski

  Andrzej Olechowski (born September 9, 1947, in Kraków; died April 25, 2026) was a Polish politician and economist.

From 1991 to 1992 he served as Undersecretary of State at the Ministry of Foreign Economic Cooperation, in 1992 he was Minister of Finance in the government of Jan Olszewski, and from 1993 to 1995 he was Minister of Foreign Affairs in the government of Waldemar Pawlak. He was the leader of the Bezpartyjny Blok Wspierania Reform (Nonpartisan Bloc for Supporting Reforms) and co-founder of Platforma Obywatelska (Civic Platform), together with Maciej Płażyńskiand Donald Tusk. He was a candidate in the Polish presidential elections of 2000 and 2010.

In his youth, he served as artistic director of the band Trzy Korony, worked as a radio journalist, and was a music presenter for Program III of Polish Radio.

He graduated from the XXVII Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Czackiego in Warsaw. In 1973 he completed economics studies at the Szkoła Główna Planowania i Statystyki in Warsaw. In 1979 he earned a doctorate in economics with a dissertation entitled Export Instability and Its Scale – A Study for European Countries in the Years 1960–1974.

In 1973 he began working at the secretariat of the United Nations Conference on Trade and Development in Geneva. From 1978 to 1982 he headed the Analysis and Forecasting Department at the Institute for Business Cycles and Prices in Foreign Trade. Between 1982 and 1984 he again worked for UNCTAD, and from 1985 to 1987 he was employed by the World Bank. During his work in international institutions, he cooperated with the intelligence services of communist Poland (Department I of the Ministry of Internal Affairs). He was an operational contact of Gromosław Czempiński and used the code names “Tener” and “Must.”

After returning to Poland in 1987, he became an adviser to the president of the Narodowy Bank Polski, and a year later director of the Office for Cooperation with the World Bank at NBP. From 1988 to 1989 he was a department director at the Ministry of Foreign Economic Cooperation. In 1989 he participated in the Polish Round Table Talks on the government side as a member of the team for economy and social policy. In November 1989 he became First Vice President of the National Bank of Poland.

From February 1, 1991, to February 28, 1992, he served as Undersecretary of State at the Ministry of Foreign Economic Cooperation. On February 28, 1992, he was appointed Minister of Finance in the government of Jan Olszewski, with the support of Lech Wałęsa. On May 7, 1992, he submitted his resignation, which was accepted by parliament on June 4, 1992, shortly before the entire cabinet received a vote of no confidence. His name appeared on the so-called Macierewicz List. After the introduction of lustration declarations, he acknowledged in statements submitted during his presidential campaigns in 2000 and 2010 that he had cooperated with the economic intelligence services of communist Poland.

After leaving the government, he served as an economic adviser to the president. In 1993 he became leader of the Nonpartisan Bloc for Supporting Reforms, established on the initiative of President Lech Wałęsa, and was nominated as the bloc’s candidate for prime minister. He did not run in the 1993 parliamentary elections, after which BBWR entered the opposition against the SLD-PSL coalition. In October 1993 he joined the government of Waldemar Pawlak as Minister of Foreign Affairs; this was made possible by provisions of the 1992 “Small Constitution,” which granted the president influence over appointments to the so-called presidential ministries, including the Ministry of Foreign Affairs.

On October 27, 1994, he submitted his resignation following the disclosure by Justice Minister Włodzimierz Cimoszewicz, as part of the “Clean Hands” campaign, of a list of state officials serving on supervisory boards of companies. At the same time, Andrzej Olechowski was chairman of the supervisory board of Bank Handlowy w Warszawie. His resignation was not accepted. He submitted it again on January 13, 1995, though he remained in office until the end of Waldemar Pawlak’s government in early March 1995.

At the same time, he ended his cooperation with BBWR and in April 1995 co-founded the Ruch Stu together with Czesław Bielecki. He became chairman of the movement’s political council, resigning from all party functions in 1997 due to Ruch Stu’s accession to AWS and lack of cooperation with SKL. During the parliamentary election campaign that year, he supported the Unia Wolności.

From 1994 to 1998 he also served as chairman of the council of Warsaw-Wilanów municipality.

“I met and photographed Andrzej Olechowski and his wife Irena at the wedding of my friends Renata - https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-renata-jonscher and Charles Jonscher from London on July 21, 2018, in Zakopane. I must say it was an extraordinary situation, and thanks to it some amazing photographs were created…” — Czesław Czapliński

In 2000 he returned to political activity. Running as an independent candidate in the presidential election, he placed second in the first round with 17.3% of the vote (3,044,141 votes). He lost to Aleksander Kwaśniewski, who secured re-election in the first round.

After the election, proposals emerged to create a new centrist liberal political party around him, involving among others the Freedom Union. Ultimately, in January 2001, the political movement Civic Platform was founded, led jointly by Andrzej Olechowski, Maciej Płażyński of AWS, and Donald Tusk of UW. He himself did not run in the 2001 parliamentary elections.

On October 27, 2002, as a Civic Platform candidate, he ran for Mayor of Warsaw. He received 13.47% of the vote, finishing behind Lech Kaczyński and Marek Balicki, and did not advance to the second round. In 2004 he became chairman of PO’s program council and later criticized Jan Rokita over his stance on defending the Treaty of Nice. On May 17, 2007, on his initiative, a conference devoted to European democratic standards was held at the University of Warsaw.

In July 2009 he announced his departure from Civic Platform. That same year he became chairman of the program council of the Stronnictwo Demokratyczne, though he never formally joined the party. In December 2009 he declared his intention to run as an independent candidate in the 2010 presidential election. His candidacy was supported by members of SD. On May 10, 2010, he was officially registered as a candidate by the National Electoral Commission. In the first round he received 242,439 votes (1.44%), placing sixth among ten candidates. Before the second round he officially endorsed Bronisław Komorowski. Before the 2011 parliamentary elections he declared support for Civic Platform, and in 2015 for Nowoczesna.

He held various positions on supervisory boards of state-owned companies and private enterprises, including the Bank of Tourism. He was a co-founder of the Bank for Economic Initiatives and cooperated with the Business Centre Club. From 1991–1996, 1998–2000, and 2012–2021, he served as chairman of the supervisory board of Bank Handlowy in Warsaw. He also held advisory roles in foreign companies.

He served on the boards of social institutions such as the International Centre for Democratic Development, the Instytut Studiów Wschodnich, the Eastern Club, the Fundacja im. Stefana Batorego, the Instytut Spraw Publicznych, and the Trilateral Commission. He also participated in meetings of the Bilderberg Group. He lectured at institutions including the Jagiellonian University, the Academy of Catholic Theology in Warsaw, and Collegium Civitas. He was a member of Collegium Invisibile and authored publications on economics and foreign policy.

Orders and Decorations

• Officer’s Cross of the Order of Polonia Restituta (2011)

Awards and Honors

• Nagroda Kisiela (2000)

• “Person of the Year” awarded by Wprost (2000)

“…From 2020 onward, Polish society will begin aging rapidly. By 2050, if the United Nations is to be believed, we will be the 9th oldest society in the world. In this favorable situation, it seems that the task before us is very clear: to make ourselves as wealthy as possible during these ten years. You may say there are perhaps other important matters to address. In my opinion, there are no more important ones…” — Andrzej Olechowski.