PORTRET z HISTORIĄ Yoko Ono

Yoko Ono Lennon (jap. 小野 洋子 Ono Yōko; ur. 18 lutego 1933 w Tokio) – japońska artystka, wokalistka i feministka, żona Toshi Ichiyanagiego, Anthony’ego Coxa oraz Johna Lennona, matka Seana Lennona i Kyoko Chan Cox. 

Urodziła się 18 lutego 1933 w Tokio w rodzinie bankierów, Isoko i Eisuke Ono. Jej ojciec był wysoko postawionym urzędnikiem Specie Banku w Jokohamie, a także prawnikiem i ekonomistą. W wieku trzech lat pod okiem ojca zaczęła ćwiczyć grę na pianinie. W 1940 zamieszkała z rodziną w Scarsdale w Nowym Jorku, gdzie w 1953 zaczęła studiować sztukę i kompozycję na college’u Sary Lawrence. 

  W pewnym okresie była związana z grupą Fluxus, luźno powiązanym awangardowym ruchem artystów założonym przez George’a Maciunasa, z którym się przyjaźniła. Maciunas zajmował się promowaniem prac artystki, zaproponował jej nawet wstąpienie w szeregi grupy, jednak Ono odmówiła, tłumacząc, że pragnie pozostać artystką niezależną. 

Chcąc zaprezentować swoje prace oraz dzieła innych nowojorskich artystów awangardowych, latem 1960 wynajęła strych domu przy 112 Chambers Street na dolnym Manhattanie, który udostępniała także kompozytorowi La Montemu Youngowi w celu organizacji jego koncertów. Oboje uważali się za kuratorów tychże imprez, jednak Ono przyznała, że z czasem została przez Younga odsunięta w tej kwestii na dalszy plan. Imprezy przy Chambers Street były miejscem wystawienia pierwszych konceptualnych prac Ono.

  W latach 60. i na początku lat 70. XX wieku zajmowała się filmem. 

W listopadzie 1966 podczas wystawy w londyńskiej galerii Indica poznała Johna Lennona, który został jej mężem i z którym tworzyła muzykę. W maju 1968 wydali wspólny album pt. Unfinished Music No.1: Two Virgins, który wywołał kontrowersje ze względu na okładkę ukazującą Ono i Lennona kompletnie nagich. Płyta poniosła sprzedażową porażkę, rozchodząc się w zaledwie 5 tys. nakładzie w Wielkiej Brytanii. W 1969 wydała z Lennonem album pt. Unfinished Music No.2: Life with the Lions, który także został sprzedany w niewielkim nakładzie nieco ponad 5 tys. egzemplarzy. Pod koniec 1969 wydali Wedding Album. Po śmierci Lennona kontynuowała solową karierę muzyczną.

  Czesław Czapliński YOKO ONO – nowojorski magazyn KARIERA październik 1993:

Zamek Ujazdowski stoi na miejscu XIII-wiecznego grodu książąt mazowieckich i późniejszego zameczku myśliwskiego. W roku 1624 król Zygmunt III Waza rozpoczął budowę pałacu w stylu określonym później jako „polski barok”.

Wielokrotnie przebudowywana późnobarokowa rezydencja, stała się w XIX wieku częścią kompleksu koszarowego, a następnie Szpitala Ujazdowskiego, który spłonął w czasie Powstania Warszawskiego. Wypalone mury rozebrano w 1954 roku. W roku 1974 rozpoczęto odbudowę zamku, który w roku 1981 został przeznaczony na siedzibę Centrum Sztuki Współczesnej (CSW).

Pierwsze przedsięwzięcia wystawiennicze CSW zostały podjęte w 1988 roku. Działalność ciągła i systematyczna w ramach obecnej formuły wszechstronnego programu CSW prowadzona jest od kwietnia 1990 roku.

–Istotą programu Centrum jest ukazanie sztuki w procesie przemian – mówi dyrektor Wojciech Krukowski. – Centrum dąży również do ożywienia środowiska odbiorców sztuki, pośrednicząc aktywnie w przepływie współczesnych idei artystycznych do publiczności przez galerie, film, wydawnictwa, teatr, muzykę...

  Tłum młodzieży przed Zamkiem Ujazdowskim, na podium przy mikrofonie, legendarna Yoko Ono, mówi o wystawie swojej instalacji rzeźbiarskiej pt. „Zagrożony gatunek”.

„Zderzenie człowieka z mitem przyprawia o sensację, jak przy lądowaniu. PrzeCież tę towarzyszkę, John Lennon okrywał niegdyś pocałunkami, a teraz jest tuż, na wyciągnięcie ręki” — pisała Ewa Ferens, po konferencji prasowej — „Yoko wyznaje nam, że wielką krzepę i otuchę czerpie z obcowania z niebem, kocha je i czci. Kiedy tylko coś nawala (a nawalało nieraz w jej życiu), zaraz kładzie się na plecach i patrzy w niebo, potem czuje się odrodzona”.

Ciągle mam w zetknięciu ze znanymi osobistościami, konfrontację wyobrażenia, a właściwie kreacji mass mediów i rzeczywistości. W tym przypadku staje mi jeszcze przed oczami Dakota, nowojorski dom Lennona i Ono, nieopodal Central Parku, gdzie po śmierci Johna znajduje się mały ogród jego pamięci i gdzie w każdą rocznicę zbierają się tłumy wielbicieli.

Yoko Ono — malarka, fotografka, rzeźbiarka, twórczyni filmów, artystka performance, piosenkarka i kompozytorka — urodziła się w Tokio w 1933 roku. W 1953 roku przeniosła się z rodziną do Nowego Jorku, gdzie mieszka do dziś. W Stanach studiowała literaturę, a także muzykę w szkole Sarah Lawrance. Związana z awangardowym ruchem artystycznym „fluxus” .

W listopadzie 1966 roku poznała Johna Lennona, z którym w marcu1969 roku wzięli ślub. Nagrała wiele płyt — solowych i z Lennonem.

Jako artystka debiutowała w 1961 roku w nowojorskiej Galerii AG na Madison Avenue.

Często jej prace pozornie proste, na przykład „A Work to Be Stepped On” (Praca do deptania), gdzie oglądający wchodził na obraz stopami, miały głęboką filozofię, o czym pisała: „W XV-wiecznej Japonii „obraz do deptania” (Fumie) był używany do tego, żeby odróżnić chrześcijan od niechrześcijan. Proszono więc kogoś żeby stanął na obrazie Chrystusa. Tych, którzy nie mogli tego zrobić natychmiast zabierano, żeby ich ukrzyżować.

Większość japońskich chrześcijan odmawiała stania na obrazie pomimo tego, że zdawali sobie sprawę z konsekwencji. Kiedy byłam dzieckiem ta opowieść mnie przerażała, ale także przyrzekłam sobie, że będę osobą, która trzyma się swoich zasad, tak jak to robili japońscy chrześcijanie. Później w Nowym Jorku, poczułam, że jak najszybciej muszę uwolnić samą siebie od tamtej dziewczynki i podeptać jakiś obraz”.

„Wystawa Yoko Ono „Zagrożony gatunek” jest inna niż wcześniejsze jej prace — pisała Bożena Umińska. - Stara się utrwalić proces cichego, codziennego, nieuchwytnego w trakcie jego trwania samobójstwa, które staje się udziałem ludzkiego świata. Wymowa tej instalacji jest bardzo prosta. Nie ma tu sofistyki, ani śladów dawnej elitarności sztuki awangardowej. Tym zagrożonym gatunkiem jesteśmy właśnie my, ludzie. To nasz pies, nasze drzewa. Kobieta, mężczyzna i dzieci jakoś „tąpnięci” w sobie, zarwani od środka, obsunięci jak ziemia nad wyeksploatowanymi kopalniami. Oczywiście, że (jeszcze) jesteśmy i żyjemy, i nawet często miewamy się nieźle. Ale też już od dzisiaj możemy patrzeć na samych siebie jak na eksponaty”.

„Zagrożony gatunek” przed Warszawą, pokazywany był w Nowym Jorku, Los Angeles, Berlinie i Budapeszcie, a wkrótce pojedzie do Tokio.

„Ludzkość jest niesamowitym gatunkiem — twierdzi Yoko Ono, odbierając przygnębiające wrażenie swojej kompozycji. Używamy tylko 10% naszego umysłu, a przecież wykreowaliśmy niezwykłą kulturę. Co by się stało, gdybyśmy się nauczyli korzystać z 11% naszych możliwości? Może w przyszłości ludzie wymyślą maszynę, która pozwoli prześwietlić Ziemię i zobaczyć naocznie jej historię? Albo też widzieć, co się dzieje w ludzkim mózgu (żona będzie wiedziała, czy mąż ją zdradza)".  (cc)

 Została zaproszona na ceremonię otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Turynie w 2006. 

  Osobą, która wywarła duży wpływ na sztukę performance’u Ono, był John Cage. Ono poznała Cage’a dzięki jego uczniowi. Cage prowadził wtedy zajęcia z kompozycji eksperymentalnej w nowojorskiej The New School. Pozwoliło to Ono na zapoznanie się z niekonwencjonalnym awangardowym neodadaizmem reprezentowanym przez Cage’a i jego protegowanych w Nowym Jorku. 

Tworzyła wiele dzieł konceptualnych, m.in. Malowidła do deptania, czyli kawałki płótna rozłożone na podłodze, które stawały się kompletnymi pracami po odbiciu na nich śladów stóp. Ludzie biorący udział w tworzeniu tych prac stawiani byli przez Ono przed dylematem moralnym, który mówił, że dzieło sztuki nie musi być wieszane na ścianie i niedostępne, za to może mieć formę nieregularnego kawałka płótna tak brudnego, że aby je ukończyć, musi być podeptane.  

Jej prace, np. performance Cut Piece polegający na zaproszeniu widzów do obcinania ubrania artystki (aż do kompletnego obnażenia jej ciała), są uznawane za klasyczne przykłady sztuki współczesnej. Praca Drzewo Życzeń zachęca do umieszczania na małych kartkach życzeń i zawieszania ich na drzewie. Praca My Mummy is Beautiful (Moja mamusia jest piękna) to seria zdjęć nagiego ciała kobiety oraz zaproszenie do pisania na ścianie tekstów skierowanych przez widzów do ich matek. 

  Ze względu na zapraszanie odbiorców do udziału w jej pracach, sztuka Ono jest często nazywana „partycypacyjną”. Ze względu na akcentowanie przez Ono ciała i seksualności kobiet jej sztuka uznawana jest także za feministyczną. 

Jej pierwszym mężem był Toshi Ichiyanagi, z którym rozstała się niedługo po ślubie. Następnie pozostawała w nieformalnych związkach z pisarzem Michaelem Rumakerem i artystą La Monte Youngiem. W 1963 wyszła za reżysera Anthony’ego Coxa, z którym ma córkę Kyoko (ur. 1963). 20 marca 1969 poślubiła muzyka Johna Lennona. 

Jest zaangażowana politycznie, promuje akcje pokojowe na świecie. Współpracuje z ruchami kobiecymi na całym świecie i wspiera projekty oraz kampanie na rzecz kobiet. Jest wegetarianką. 

Mieszka i pracuje w Nowym Jorku. 

  Dyskografia: Unfinished Music No.1: Two Virgins (1968) z Johnem Lennonem; Unfinished Music No.2: Life with the Lions (1969) z Johnem Lennonem Wedding Album (1969) z Johnem Lennonem Live Peace in Toronto 1969 (1969) Plastic Ono Band, z Johnem Lennonem Yoko Ono/Plastic Ono Band (1970) Fly (1971) Some Time in New York City (1972) z Johnem Lennonem Approximately Infinite Universe (1972) Feeling the Space (1973) A Story (1974) Double Fantasy (1980) z Johnem Lennonem Season of Glass (1981) It’s Alright (I See Rainbows) (1982) Every Man Has a Woman (1984) Milk and Honey (1984) z Johnem Lennonem Starpeace (1985) Onobox (1992) Walking on Thin Ice New York Rock (1994) Rising (1995) Rising Mixes (1996) Blueprint for a Sunrise (2001) Yes, I'm a Witch (2007) Open Your Box (2007) Between My Head and the Sky (2009) Yokokimthurston – Yoko Ono / Thurston Moore / Kim Gordon (2012) Warzone (2018)

Publikacje: Grapefruit (1964); Summer of 1980 (1983); Tada-no Watashi – Just Me! (1986); The John Lennon Family Album (1990); Instruction Paintings (1995); Grapefruit Juice (1998); YES YOKO ONO (2000); Odyssey of a Cockroach (2005); Imagine Yoko (2005); Memories of John Lennon (wydawca) (2005).

PORTRAIT with HISTORY Yoko Ono

  Yoko Ono Lennon (Jap. 小野 洋子, Ono Yōko; born 18 February 1933 in Tokyo) is a Japanese artist, vocalist and feminist, the wife of Toshi Ichiyanagi, Anthony Cox, and John Lennon, and the mother of Sean Lennon and Kyoko Chan Cox.

She was born on 18 February 1933 in Tokyo into a family of bankers, Isoko and Eisuke Ono. Her father was a high-ranking official of the Yokohama Specie Bank as well as a lawyer and economist. At the age of three, under her father’s guidance, she began learning to play the piano. In 1940 she moved with her family to Scarsdale, New York, where in 1953 she began studying art and composition at Sarah Lawrence College.

For a time she was associated with the Fluxus group, a loosely connected avant-garde art movement founded by George Maciunas, with whom she was friends. Maciunas promoted her work and even invited her to join the group, but Ono declined, explaining that she wished to remain an independent artist.

Wishing to present her own works and those of other New York avant-garde artists, in the summer of 1960 she rented the attic of a house at 112 Chambers Street in Lower Manhattan, which she also made available to composer La Monte Young for his concerts. Both considered themselves curators of these events, although Ono admitted that over time Young pushed her into the background in this respect. The Chambers Street events were the venue for the presentation of Ono’s first conceptual works.

In the 1960s and early 1970s she devoted herself to filmmaking.

In November 1966, during an exhibition at the Indica Gallery in London, she met John Lennon, who later became her husband and with whom she made music. In May 1968 they released a joint album titled Unfinished Music No.1: Two Virgins, which caused controversy due to its cover showing Ono and Lennon completely nude. The record was a commercial failure, selling only about 5,000 copies in the UK. In 1969 she released another album with Lennon, Unfinished Music No.2: Life with the Lions, which also sold in only slightly over 5,000 copies. At the end of 1969 they released Wedding Album. After Lennon’s death, she continued her solo music career.

Czesław Czapliński, “YOKO ONO” – KARIERA magazine, New York, October 1993:

Ujazdowski Castle stands on the site of a 13th-century Mazovian princes’ stronghold and later a hunting lodge. In 1624 King Sigismund III Vasa began building a palace in a style later termed “Polish Baroque.”

The late-Baroque residence, rebuilt many times, became in the 19th century part of a barracks complex and later the Ujazdowski Hospital, which burned down during the Warsaw Uprising. The scorched walls were dismantled in 1954. Reconstruction began in 1974, and in 1981 the castle became the seat of the Centre for Contemporary Art (CSW).

The CSW’s first exhibitions were launched in 1988. Continuous activity within the current wide-ranging programme has been carried out since April 1990.

“The essence of the Centre’s programme is to show art in the process of transformation,” says director Wojciech Krukowski. “The Centre also seeks to revitalise the community of art audiences, actively mediating in the flow of contemporary artistic ideas to the public through galleries, film, publishing, theatre, music…”

A crowd of young people stands before Ujazdowski Castle. On the podium, at the microphone, the legendary Yoko Ono speaks about the exhibition of her sculptural installation Endangered Species.

“Colliding a person with a myth causes a sensation—like a landing. After all, this was the companion whom John Lennon once covered with kisses, and now she is right here within arm’s reach,” wrote Ewa Ferens after the press conference. “Yoko confesses that she draws great strength and comfort from the sky—she loves it and venerates it. Whenever something goes wrong (and many things did in her life), she lies on her back and looks up at the sky; afterwards, she feels reborn.”

I constantly experience, in my encounters with famous personalities, a confrontation between mass-media images and reality. In this case I can still see before my eyes the Dakota, the New York residence of Lennon and Ono, near Central Park, where after John’s death a small memorial garden was created and where crowds gather every anniversary.

Yoko Ono—painter, photographer, sculptor, filmmaker, performance artist, singer and composer—was born in Tokyo in 1933. In 1953 she moved with her family to New York, where she has lived ever since. In the United States she studied literature and music at Sarah Lawrence College. She was associated with the avant-garde art movement Fluxus.In November 1966 she met John Lennon, whom she married in March 1969. She recorded numerous albums—both solo and with Lennon.

She made her artistic debut in 1961 at the AG Gallery on Madison Avenue in New York.

Her works were often seemingly simple—for example A Work to Be Stepped On, where the viewer stepped onto a canvas with their feet—yet they carried deep philosophical underpinnings. She wrote:

“In 15th-century Japan, the ‘image to step on’ (fumie) was used to distinguish Christians from non-Christians. One was asked to step on an image of Christ. Those who refused were immediately taken away to be crucified. Most Japanese Christians refused to stand on the image despite knowing the consequences. As a child this story terrified me, but I also promised myself that I would be a person who stood by her principles, just as Japanese Christians had. Later in New York, I felt I needed to free myself from that little girl as quickly as possible and step on an image.”

“Yoko Ono’s exhibition Endangered Species is different from her earlier works,” wrote Bożena Umińska. “It attempts to capture the process of a silent, everyday, barely perceptible suicide in which the human world is involved. The message of this installation is very simple. There is no sophistry, no trace of the old elitism of avant-garde art. The endangered species is us—humankind. It is our dog, our trees. A woman, a man, and children somehow ‘caved in’ within themselves, collapsed like land above an over-exploited mine. Of course, we (still) exist and live and often feel just fine. But from today on, we may look at ourselves as exhibits.”

Endangered Species had previously been shown in New York, Los Angeles, Berlin and Budapest, and was soon to travel to Tokyo.

“Humanity is an amazing species,” Ono claims, countering the depressing atmosphere of her composition. “We use only 10% of our minds, yet we have created an extraordinary culture. What would happen if we learned to use 11% of our abilities? Perhaps in the future people will invent a machine that can X-ray the Earth and see its history directly. Or see what is happening in the human brain (a wife will know if her husband is cheating).” (cc)

She was invited to the opening ceremony of the 2006 Winter Olympic Games in Turin.

A major influence on Ono’s performance art was John Cage. Ono met Cage through one of his students. Cage was teaching experimental composition at The New School in New York at the time. This allowed Ono to become familiar with the unconventional, avant-garde neo-Dadaism represented by Cage and his protégés in New York.

She created numerous conceptual works, including Painting to Be Stepped On—pieces of canvas laid on the floor that became complete once marked with footprints. People participating in these works faced a moral dilemma: a work of art does not have to hang on a wall and remain untouchable; it can instead take the form of an irregular, dirty piece of canvas that must be stepped on to be completed.

Her pieces—for example, the performance Cut Piece, in which she invited the audience to cut away her clothing (even to complete nudity)—are considered classics of contemporary art. The work Wish Tree encourages visitors to write wishes on small pieces of paper and hang them on a tree. My Mummy is Beautiful is a series of photographs of a naked woman’s body accompanied by an invitation for visitors to write messages to their mothers on the wall.

Because she invites viewers to participate, Ono’s art is often described as “participatory.” Because she emphasizes women’s bodies and sexuality, her art is also considered feminist.

Her first husband was Toshi Ichiyanagi, from whom she separated shortly after their wedding. She then had informal relationships with writer Michael Rumaker and artist La Monte Young. In 1963 she married filmmaker Anthony Cox, with whom she has a daughter, Kyoko (born 1963). On 20 March 1969 she married musician John Lennon.

She is politically engaged and promotes peace initiatives around the world. She collaborates with women’s movements globally and supports campaigns for women’s rights. She is a vegetarian.

She lives and works in New York.

Discography: (List translated directly, titles unchanged as they are proper album names) Unfinished Music No.1: Two Virgins (1968) with John Lennon; Unfinished Music No.2: Life with the Lions (1969) with John Lennon; Wedding Album (1969) with John Lennon; Live Peace in Toronto 1969 (1969), Plastic Ono Band with John Lennon; Yoko Ono/Plastic Ono Band (1970); Fly (1971); Some Time in New York City (1972) with John Lennon; Approximately Infinite Universe (1972); Feeling the Space (1973); A Story (1974); Double Fantasy (1980) with John Lennon; Season of Glass (1981); It’s Alright (I See Rainbows) (1982); Every Man Has a Woman (1984); Milk and Honey (1984) with John Lennon; Starpeace (1985); Onobox (1992); Walking on Thin Ice; New York Rock (1994); Rising (1995); Rising Mixes (1996); Blueprint for a Sunrise (2001); Yes, I'm a Witch (2007); Open Your Box (2007);Between My Head and the Sky (2009); Yokokimthurston – Yoko Ono / Thurston Moore / Kim Gordon (2012); Warzone (2018).

Publications: Grapefruit (1964); Summer of 1980 (1983);Tada-no Watashi – Just Me! (1986); The John Lennon Family Album (1990); Instruction Paintings (1995); Grapefruit Juice (1998); YES YOKO ONO (2000); Odyssey of a Cockroach (2005); Imagine Yoko (2005); Memories of John Lennon (editor, 2005).