PORTRET z HISTORIĄ Stanisław Dróżdż

„…Poezja konkretna polega na wyizolowaniu, zautonomizowaniu słowa. Wyizolowaniu go z kontekstu językowego, wyizolowaniu go także z kontekstu rzeczywistości pozajęzykowej, żeby słowo, jak gdyby samo w sobie i dla siebie znaczyło. W poezji konkretnej forma jest zdeterminowana treścią, a treść formą. Poezja tradycyjna opisuje obraz. Poezja konkretna pisze obrazem…” – Stanisław Dróżdż.

Stanisław Dróżdż (ur. 15 maja 1939 w Sławkowie, zm. 29 marca 2009 we Wrocławiu) – twórca w dziedzinie poezji konkretnej. Znany z wizualizowania swojej poezji i koncentrowaniu się na poszczególnych wyrazach, łącząc przez to dziedzinę tekstu i obrazu. Zajmował się głównie problematyką czasu i przemijania.

W latach 1959–1964 studiował na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Jego pierwsze utwory poetyckie były nagradzane w konkursach studenckich. Późniejsze, o wiele bardziej minimalistyczne, nie przysporzyły mu popularności. Dróżdża nie przyjęto do Związku Literatów Polskich, Ossolineum zaś nie chciało wydać jego debiutanckiego tomiku.

Poeta ostatecznie związał się ze środowiskiem plastycznym Wrocławia, gdzie przyjęto go do Związku Polskich Artystów Plastyków. Był bliskim znajomym wrocławskich artystów Barbary Kozłowskiej i Zbigniewa Makarewicza. Pomogli oni rozpropagować jego twórczość, poznając m.in. ze Zbigniewem Gostomskim, dzięki czemu od 1971 związany był z Galerią Foksal w Warszawie, a następnie z galeriami Appenix2 i Propaganda.

Tytuł magistra uzyskał w roku 1979; jego pracą dyplomową była książka „Poezja konkretna” dokumentująca polskich konkretystów.

Pod koniec studiów Dróżdż zaczął krystalizować swój charakterystyczny styl, jego utwory stały się bardziej minimalistyczne i uogólnione, co zbliżało je do tzw. poezji gnomicznej. Od roku 1967 uprawiał poezję konkretną, od 1968 wystawiał swe prace. Jedną z jego pierwszych prac było „Białe czarne” w której próbował graficznie zanalizować język. Chociaż początkowo trudno było mu zakwalifikować swoją twórczość, swoje dzieła określił terminem „pojęciokształty”. Nazwa ta wywodzi się od kształtów pojęć, które realizują się w momencie ich przestrzennego uformowania. Ostatecznie określił się jako poeta konkretny, po zapoznaniu się z czechosłowacką antologią nurtu.

Bardziej niż zdania interesowały go konkretne wyrazy, wyizolowane i traktowane typograficznie. W wierszach nadawał słowom charakteru niemalże matematycznego systemu. Posługiwał się często wyrazami zrozumiałymi w wielu językach, by stwarzać szerokie i uniwersalne pole do komunikacji. Sam kwalifikował siebie bardziej jako poetę niż plastyka, zaś kształt graficzny i typograficzny swoich prac pomogła nadać mu Barbara Kozłowska w czasie Sympozjum Plastycznego Wrocław '70.

Wiele prac Dróżdża znajduje się w przestrzeniach miejskich Wrocławia. „Klepsydra” od 2010 roku znajduje się na dawnym schronie przeciwlotniczym przy pl. Strzegomskim, obecnie Muzeum Współczesnym Wrocław. W ramach obchodów Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016, Fundacja Art Transparent zrealizowała m.in. pracę „Czasoprzestrzennie” na ścianie szczytowej kamienicy Legnicka 68/70 czy „Optimum” przy Hubskiej 35. W tym samym roku w parku popowickim zrealizowano instalację przestrzenną Barbary Kozłowskiej będącej interpretacją wiersza Dróżdża „Samotność”, którą zaprojektowała na Sympozjum Plastyczne Wrocław '70.

“…Stanisława Dróżdża spotkałem i fotografowałem w 2003 roku na 50. Międzynarodowe Biennale Sztuki w Wenecji, w Pawilonie Polskim w Wenecji - https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-wenecja , który trwał od 15 czerwca do 2 listopada 2003 roku. Muszę powiedzieć, że po raz pierwszy robiłem portrety artysty na wózku inwalidzkim…” – Czesław Czapliński.

Ma w swoim dorobku około 300 wystaw krajowych i zagranicznych – indywidualnych i zbiorowych. Reprezentował Polskę na 50. Biennale Sztuki w Wenecji z wystawą pt. Alea Iacta Est, której kuratorem był Paweł Sosnowski. Jego prace znajdują się w kolekcjach prywatnych i muzealnych (m.in. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie, Museum of Contemporary Art w Los Angeles, Schwarz Galeria d’Arte w Mediolanie, Museum of Modern Art w Hunfeld).

Wybrane wystawy indywidualne:

• 1968: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, Wrocław

• 1968: Galeria Pod Moną Lizą, Wrocław

• 1969: Stanisław Dróżdż. Poezja strukturalna. Pojęciokształty, Galeria OdNOWA, Poznań

• 1979: Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty, Poezja konkretna, Galeria Foksal, Warszawa

• 1989: Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty (Poezja konkretna), Galeria Foksal, Warszawa

• 1994: Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty. Poezja konkretna, BWA, Wrocław

• 1994: Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty. Poezja konkretna, Galeria Foksal, Warszawa

• 1994: Stanisław Dróżdż. Algebra przyimków, Galeria Stara, Lublin

• 1995: Stanisław Dróżdż, Galeria 72, Chełm

• 1995: Stanisław Dróżdż. Eschatologia egzystencji. Poezja konkretna, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu

• 1995: Stanisław Dróżdż. Poezja konkretna, BWA, Słupsk

• 1997: Stanisław Dróżdż. „I” 1970-1997 (FRAGMENTY). Poezja konkretna, Galeria Foksal, Warszawa

• 1997: Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty. Poezja konkretna, Galeria Foksal, Warszawa; Galeria Kronika, Bytom

• 1998: Stanisław Dróżdż. Poezja konkretna, Galeria Potocka, Kraków

• 2000: Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty. Poezja konkretna, Galeria BWA Awangarda, Wrocław

• 2001: Stanisław Dróżdż – Pojęciokształty. Poezja konkretna, Bunkier Sztuki, Kraków

• 2002: Poezja konkretna, Galeria Foksal, Warszawa

• 2007: Język to gra, Galeria Muzalewska, Poznań

• 2008: Przestrzenie Poezji Konkretnej, Galeria Appendix2, Warszawa

• 2009: Od Do, Galeria Appendix2, Warszawa

• 2013: Czas/Między, Galeria Muzalewska, Poznań

• 2014: Stanisław Dróżdż. Pomysły, Muzeum Współczesne Wrocław

• 2015: Spod ręki Dróżdża, Galeria Muzalewska, Poznań

Wybrane wystawy zbiorowe

• 1970: Sztuka pojęciowa, Galeria Pod Moną Lizą, Wrocław

• 1983: Od zera do nieskończoności. Od nieskończoności do zera, BWA, Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin

• 1993: Książki i strony, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa

• 1997: Haltungen, Schlossgalerie, Drezno

• 1997: Ekspres Polonia, Sztuka z Polski 1945-1996, Pałac Sztuk Pięknych, Budapeszt

• 1999: Refleksja konceptualna w sztuce polskiej, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa

• 1999: Niekończąca się linia / Die unendliche Linie, Muzeum Sztuki Reduktywnej, Świeradów-Zdrój

• 2001: Biurokracja, Galeria Foksal, Warszawa

• 2003: 50. Międzynarodowe Biennale Sztuki w Wenecji, Pawilon Polski, Wenecja 2004:

Poza geometrią. Eksperymenty z formą od lat 40. do 70., Los Angeles County Museum of Art; Miami Art Museum, USA

“…Pojęciokształty są merytoryczno-formalnymi, samoanalizującymi kodyfikatorami rzeczywistości, integrującymi naukę i sztukę, poezję i plastykę…” – Stanisław Dróżdż.

PORTRAIT with HISTORY Stanisław Dróżdż

“…Concrete poetry consists of isolating and making the word autonomous. Isolating it from its linguistic context, as well as from the context of extralinguistic reality, so that the word, as it were, carries meaning in and of itself and for itself. In concrete poetry, form is determined by content, and content by form. Traditional poetry describes an image. Concrete poetry writes with images…” — Stanisław Dróżdż.

Stanisław Dróżdż (born May 15, 1939, in Sławków, Poland; died March 29, 2009, in Wrocław) was a Polish artist and poet specializing in concrete poetry. He was known for visualizing his poetry and concentrating on individual words, thereby combining the realms of text and image. His work primarily explored the themes of time and the transience of existence.

From 1959 to 1964, he studied Polish philology at the University of Wrocław. His early poems received awards in student literary competitions. However, his later, considerably more minimalist works did not bring him widespread recognition. Dróżdż was not admitted to the Polish Writers' Union, and the Ossolineum publishing house declined to publish his debut collection of poetry.

Eventually, the poet became associated with Wrocław's visual arts community, where he was admitted to the Association of Polish Artists and Designers. He developed close friendships with Wrocław artists Barbara Kozłowska and Zbigniew Makarewicz, who helped promote his work. They introduced him to artists including Zbigniew Gostomski, which led to his association with the Foksal Gallery in Warsaw beginning in 1971, and subsequently with the Appendix2 and Propaganda galleries.

He obtained his master's degree in 1979. His thesis was a book entitled Concrete Poetry, documenting Polish practitioners of the movement.

Toward the end of his studies, Dróżdż began developing his distinctive artistic style. His works became increasingly minimalist and abstract, bringing them closer to so-called gnomic poetry. He had been practicing concrete poetry since 1967 and exhibiting his work since 1968.

One of his earliest works, White Black, attempted to analyze language graphically. Although he initially found it difficult to classify his artistic practice, he coined the term pojęciokształty (“concept-shapes”) to describe his works. The term refers to the shapes of concepts that emerge through their spatial arrangement. Eventually, after encountering a Czechoslovak anthology of the movement, he identified himself as a concrete poet.

Rather than complete sentences, Dróżdż was interested in individual words, isolated and treated typographically. In his poems, he organized words into structures resembling mathematical systems. He frequently used words recognizable in multiple languages to create a broad and universal means of communication.

He considered himself primarily a poet rather than a visual artist. Barbara Kozłowska helped develop the graphic and typographic forms of his works during the Wrocław '70 Visual Arts Symposium.

Many of Dróżdż's works can be found in public spaces throughout Wrocław. Since 2010, his work Hourglass has been displayed on a former air-raid shelter at Strzegomski Square, now the Wrocław Contemporary Museum.

As part of the celebrations marking Wrocław's designation as the 2016 European Capital of Culture, the Art Transparent Foundation installed several of his works, including Spatiotemporally on the side wall of a building at 68/70 Legnicka Street and Optimum at 35 Hubska Street.

That same year, an installation by Barbara Kozłowska interpreting Dróżdż's poem Loneliness was realized in Popowicki Park. Kozłowska had originally designed the installation for the Wrocław '70 Visual Arts Symposium.

“…I met and photographed Stanisław Dróżdż in 2003 at the 50th International Art Exhibition of the Venice Biennale, in the Polish Pavilion in Venice -https://www.czczaplinski.com/post/portret-z-historią-wenecja . The Biennale ran from June 15 to November 2, 2003. I must say that it was the first time I had photographed an artist in a wheelchair…” – Czesław Czapliński.

Dróżdż participated in approximately 300 solo and group exhibitions in Poland and abroad. He represented Poland at the 50th Venice Biennale with the exhibition Alea Iacta Est, curated by Paweł Sosnowski.

His works are held in private and museum collections, including the National Museum in Wrocław, the Museum of Art in Łódź, the Ujazdowski Castle Centre for Contemporary Art in Warsaw, the Museum of Contemporary Art in Kraków, the Museum of Contemporary Art in Los Angeles, Schwarz Galleria d'Arte in Milan, and the Museum of Modern Art in Hünfeld, Germany.

Selected Solo Exhibitions

• 1968: Provincial and Municipal Public Library, Wrocław.

• 1968: Pod Moną Lizą Gallery, Wrocław.

• 1969: Stanisław Dróżdż: Structural Poetry. Concept-Shapes, OdNOWA Gallery, Poznań.

• 1979: Stanisław Dróżdż: Concept-Shapes. Concrete Poetry, Foksal Gallery, Warsaw.

• 1989: Stanisław Dróżdż: Concept-Shapes (Concrete Poetry), Foksal Gallery, Warsaw.

• 1994: Stanisław Dróżdż: Concept-Shapes. Concrete Poetry, BWA, Wrocław.

• 1994: Stanisław Dróżdż: Concept-Shapes. Concrete Poetry, Foksal Gallery, Warsaw.

• 1994: Stanisław Dróżdż: Algebra of Prepositions, Stara Gallery, Lublin.

• 1995: Stanisław Dróżdż, Gallery 72, Chełm.

• 1995: Stanisław Dróżdż: Eschatology of Existence. Concrete Poetry, Upper Silesian Museum, Bytom.

• 1995: Stanisław Dróżdż: Concrete Poetry, BWA, Słupsk.

• 1997: Stanisław Dróżdż: “And” 1970–1997 (Fragments). Concrete Poetry, Foksal Gallery, Warsaw.

• 1997: Stanisław Dróżdż: Concept-Shapes. Concrete Poetry, Foksal Gallery, Warsaw, and Kronika Gallery, Bytom.

• 1998: Stanisław Dróżdż: Concrete Poetry, Potocka Gallery, Kraków.

• 2000: Stanisław Dróżdż: Concept-Shapes. Concrete Poetry, BWA Awangarda Gallery, Wrocław.

• 2001: Stanisław Dróżdż: Concept-Shapes. Concrete Poetry, Bunkier Sztuki Gallery, Kraków. • 2002: Concrete Poetry, Foksal Gallery, Warsaw.

• 2007: Language Is a Game, Muzalewska Gallery, Poznań.

• 2008: Spaces of Concrete Poetry, Appendix2 Gallery, Warsaw.

• 2009: From To, Appendix2 Gallery, Warsaw.

• 2013: Time/Between, Muzalewska Gallery, Poznań.

• 2014: Stanisław Dróżdż: Ideas, Wrocław Contemporary Museum.

• 2015: From Dróżdż's Hand, Muzalewska Gallery, Poznań.

Selected Group Exhibitions

• 1970: Conceptual Art, Pod Moną Lizą Gallery, Wrocław.

• 1983: From Zero to Infinity. From Infinity to Zero, BWA, Pomeranian Dukes' Castle, Szczecin. • 1993: Books and Pages, Ujazdowski Castle Centre for Contemporary Art, Warsaw.

• 1997: Haltungen, Schlossgalerie, Dresden, Germany.

• 1997: Express Polonia: Art from Poland 1945–1996, Palace of Fine Arts, Budapest, Hungary.

• 1999: Conceptual Reflection in Polish Art, Ujazdowski Castle Centre for Contemporary Art, Warsaw.

• 1999: The Endless Line / Die unendliche Linie, Museum of Reductive Art, Świeradów-Zdrój. • 2001: Bureaucracy, Foksal Gallery, Warsaw.

• 2003: 50th International Art Exhibition of the Venice Biennale, Polish Pavilion, Venice, Italy. • 2004: Beyond Geometry: Experiments in Form, 1940s–70s, Los Angeles County Museum of Art and Miami Art Museum, USA.

“…Concept-shapes are substantive and formal, self-analyzing codifications of reality, integrating science and art, poetry and the visual arts…” – Stanisław Dróżdż.